PKN
  » Gedane Zaken » Archief DetaOpstandingskerk 
Protestantse Gemeente Enschede
Geschiedenis van de Detakerk Geschiedenis van de Detakerk

40 JAAR DETA-KERK
In oktober 1990 bestaat de Deta-kerk 40 jaar. Dat wordt feestelijk herdacht. In dit ar­tikel wordt de achtergrond van het ontstaan van dit kerkgebouw belicht.

De Deta-kerk is ontstaan ten gevolge van de kerk-scheuring van 13 september 1944. Deze scheuring in de Gereformeerde Kerk van Enschede vond plaats door het verbindend verklaren door de Generale Synode van een leeruitspraak van juni 1942, waar al jarenlang over was geredetwist door theologische hoogleraren en predikanten (een bindende verklaring van de synode houdt in dat alle ambtsdragers met zon uitspraak moe­ten instemmen).

Die leeruitspraak ging over de kinderdoop en hield in, dat men bij de doop moet aannemen, dat gedoopten "wedergebóren" zijn totdat het tegendeel blijkt, bij het "opwassen uit handel en wandel". Deze opvatting lag in de lijn van dr. A. Kuyper (1827-1920). In enkele plaat­sen, waaronder Enschede, hadden predikanten en ker­keraden bezwaar aangetekend tegen die leeruitspraak. Zij deelden de volgende opvatting: "Alle gedoopte kin­deren mogen geloven dat God hun God is en daarom worden zij ook geroepen deze God te erkennen. Als zij dat naderhand niet willen en zich van God afkeren, ver­breken zij het verbond en plaatsen zich daardoor buiten het rijk van God".

Toen de synode de bindende verklaring oplegde in 1944, werd in Enschede, als reactie daarop, een voor­stel ingediend bij de kerkeraad door drie predikanten (H. Meulink, H. Vogel en I. de Wolff). om de Enschedese kerk los te maken van het bestaande verband van de Gereformeerde Kerken in Nederland. De drie predikan­ten beriepen zich op artikel 31 van de kerkenordening, waarin staat dat “kerkleden niet verplicht zijn synodebesluiten voor vast en bondig te houden, als deze besluiten in strijd zijn met de Schrift of met de kerkenordening". Ds. J. van Henten, ook gereformeerd predikant van En­schede, wilde zich niet bij het voorstel van de andere drie predikanten aansluiten en probeerde nog een stemming te voorkomen. Maar er volgde wél een stem­ming.

Het gevolg was dat de drie predikanten het grootste deel van de kerkeraad "meekregen". En zo werd de kerkscheuring in Enschede een feit. Die kerkscheuring (vrijmaking) had tot gevolg dat ds. Van Henten en de kerkeraadsleden die niet bij de uitgetreden groep wil­den horen, door de kerkeraad uit hun ambt werden ge­zet. Bovendien werden zij, en de gemeenteleden die niet met de vrijmaking instemden of zich nog nader wil­den beraden, afgezet als kerklid. Enschede werd hier­door één van de weinige kerkelijke gemeenten waar de kerkscheuring zulke vérstrekkende gevolgen kreeg. Van de naar schatting 5000 leden (zielen) waren er on­geveer 4200 uitgetreden (vrijgemaakt, de "artikel- één-en- dertigers"). Er bleven ongeveer 900 leden (zielen) over, die zich aansloten bij het synodebesluit (de "synodalen").

Het was een zeer betreurenswaardige gebeurtenis, in het heetst van de tweede wereldoorlog. Onderlinge verhoudingen in gezinnen, relaties, scholen, politiek en andere verbanden kwamen onder zware druk te staan en leidden tot breuken dwars door families heen. Op 25 oktober 1944 werd door de "synodale kerk van Enschede" een kort geding aangespannen bij de recht­bank te Almelo over de kerkelijke goederen en beschei­den (De "vrijgemaakten" hadden op voorhand de ker­kelijke goederen reeds aan zich getrokken). De recht­bank wees alle kerkelijke goederen en bescheiden aan de artikel-één-en-dertigers toe, ook na aantekening van hoger beroep; omdat de kerkeraad met meerder­heid van stemming het besluit tot vrijmaking had geno­men.

Zo zaten de "synodale" kerkleden na de scheuring zon­der lokaliteit. Aanvankelijk mochten zij onder bepaalde voorwaarden gebruik maken van de Noorderkerk (van art. 31) aan de Lasondersingel, door middel van dubbe­le diensten.

Na de oorlog in 1945, werd zaaltje Dijkstra in de Bleker­straat gehuurd. Zittend onder papieren slingers en "Le­ve Het Bruidspaar' met zeep op de spiegel geschreven, werden de diensten in deze feestzaal gehouden. Een ouderpaar, dat hun kind liet dopen, moest zelf voor een doopvont zorgen.

Inmiddels bood de joodse gemeente, die na de oorlog, zelf met weinig leden was overgebleven, het bijgebouw van haar synagoge gratis aan. Daar is enige tijd dank­baar gebruik van gemaakt. Uiteindelijk kreeg men de beschikking over de aula van het Gemeentelijke Ly­ceum.

Het werk in deze "jonge" gemeente was te zwaar voor één predikant. Daarom werd in de zomer van 1945 ds. H. Volten beroepen en in november bevestigd. Hij was een boeiend verkondiger van het Evangelie. Door zijn beeldende taal wist hij zijn toehoorders op het hart te binden: "Wij hebben weer een kerkgebouw nodig in En­schede". En hij kreeg het voor elkaar. Samen met ge­meenteleden trok hij het land door om gelden te verkrij­gen. Op vrije zondagen ging hij in andere plaatsen "pre­ken" om de Gereformeerde kerk van Enschede te steu­nen. Ook de gemeente zelf deed met hart en ziel mee; er werden veel geldelijke offers gebracht. Inmiddels kreeg ds. Van Henten een beroep naar Steen, wat hem na alle spannende en zware tijden goed uitkwam. Hij vertrok in oktober 1946.

Zo kon er aan het eind van de veertiger jaren, tegelijk met de opbouw van Nederland, een kerk gebouwd worden, ontworpen door de architect Mink en Van der Lijke en uitgevoerd door aannemer Zeevalk. In oktober 1950 werd de kerk in gebruik genomen. Ds. Volten gaf er de naam "Deta" aan. Deta is de afkor­ting van de Griekse tekst Doxa Eis Tous Aionas", in het Nederlands vertaald: "Heerlijkheid tot in eeuwigheid", (de slotwoorden van het Onze Vader...). Dat feit is nu na 40 jaar een herdenking waard, zeker ge­zien de omstandigheden waaronder de Detakerk ont­stond en de groei die de Gereformeerde Kerk van En­schede daarna beleefde.
Dit alles wordt op gepaste wijze gevierd met een con­cert op zaterdag 6 oktober (zie elders in Samenspraak). Aansluitend zal er op zondag 7 oktober een feestelijke kerkdienst zijn om 10.00 uur. In deze dienst zal onze vroegere plaatsgenoot, de bekende dominee-dichter Hans Bouma. voorgaan.
Rindert Wijma
(Voor achtergrondinformatie heb ik dankbaar gebruik gemaakt van gesprekken met en aantekeningen van onze pastorale medewerkster mevr. ML van Dijk-
Pereboom en van de heer A .Jansen die belangrijke feiten en gebeurtenissen over het ontstaan, in de vorige eeuw. van onze plaatselijke kerk en de daaropvolgende ontwikkelingen op schrift heeft gesteld).


Bron:
Samenspraak
Hervormd en Gereformeerd informatieblad voor Enschede
Zaterdag 22 september 1990 – 3e jaargang no. 12

terug
 
 
 

Inloggen


 

Coventrygebed
datum en tijdstip 25-10-2019 om 13:15 uur
meer details

“Komt een man bij een tempel…”
datum en tijdstip 27-10-2019 om 10.00 uur
Komende zomer gaan 10 jongeren van de Protestantse Gemeente Enschede twee weken naar een kinderdagopvang in Vayk, Armenië. Ze organiseren een spelweek voor de kinderen daar en ze bouwen een speeltuin op het terrein van het opvangcentrum.
Hun motivatie om geld voor deze reis bij elkaar te sparen, de inzet, betrokkenheid en bijdrage van de gemeente daarbij, het enthousiasme om twee weken van je vakantie in te leveren voor een onbekende ander. Dat is één ingrediënt van de dienst.

Een tweede ingrediënt is de gelijkenis van twee mannen die naar de tempel komen om te bidden (Lukas 18: 9 - 14). De één is een rechtvaardig mens, heeft veel van God ontvangen en richt zijn leven in naar Gods wil; zijn gebed is vol dankbaarheid. De ander lijkt zelfzuchtiger keuzes gemaakt te hebben in zijn leven, althans, dat verraadt zijn beroep ons. Veel weten we niet van hem. Dan alleen zijn korte gebed: “God, wees mij zondaar genadig”.
Wat is de boodschap van deze twee biddende mannen voor onze kinderen, voor onszelf? Wat vertelt de gelijkenis over motivatie, betrokkenheid en enthousiasme?

Een derde ingrediënt is de cantorij, die deze zondag onder andere een eigen vertaling van Mathijs Kraan van Psalm 27 zal zingen. Zowel de tekst als de muziek is vernieuwend!


Licht, redder, jij,
Voor wie zou ik nog bang zijn?
Jij, mijn behoud.

Kwam een meute mensen op me af,
Slagers, slachters, rovers, moordenaars,
Zij zouden vallen, ik zou leven.
Al voerden alle legers oorlog tegen mij,
Ik was veilig.
Licht, redder, jij,
Voor wie zou ik nog bang zijn?
Jij, mijn behoud.
Een ding is er dat ik je wil vragen:
Hoed mij, berg mij, neem mij in je huis,
Laat mij schuilen, al was het op je drempel.
Als ik verlaten ben, verloren, wijs de weg
Die leidt naar jou.
meer details

Netwerkcafé 21+
datum en tijdstip 15-11-2019 om 17:30
meer details

Netwerkcafé 21+
datum en tijdstip 20-12-2019 om 17:30
meer details

 
Ons kerkgebouw

 
Uw vraag
Veelgestelde vragen
 
Kerkblad

'Kerk en Stad' PDF
Lees hier de tabloid van K&S
Aanmelden voor Kerk&Stad per mail

 
Privacy
Privacyverklaring
 
  Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.